یکی از رذائل اخلاقی که در دین مبین اسلام مورد نکوهش قرار گرفته طمع هست. طمع,بلاغ,
مفاسد طمع

یکی از رذائل اخلاقی که در دین مبین اسلام مورد نکوهش قرار گرفته طمع هست.

 

امام سجاد (ع) در صحیفه سجادیه از ۲۴ صفت رزیله به خداوند متعال پناه برده است که یکی از این صفات ،صفت طمع است ، انسان گاهی در دنیا طمع در مال دارد و گاهی طمع در امیال دنیوی که این مورد نکوهش اسلام است.

طمع نوعی حقارت و احساس نیازی هست که انسان به خاطر عدم اعتماد به خداوند تبارک و عالی به آن روی می آورد یا اینکه انسان تعلق خاطر به چیزی دارد که علاوه بر آن که در دست او نیست ، در کل باکه حق انسان نیز نیست دارد ، در تعریف لغوی طمع آورده اند که “طمع” تمایل نفس به چیزی از روی آرزوی شدید و آزمندی است(۱) در اصطلاح قرآنی “طمع” توقع داشتن و حریص بودن در اموال و زندگی مردم است (۲).

اینکه در دین اسلام چیزی مورد نکوهش قرار بگیرد تامل بر انگیز است ، یعنی حتما مفاسدی در این طمع هست که خداوند متعال آن را به ضرر انسان بیان داشته هست ، لذا به نمونه هایی از مفاسد و آثار طمع داشتن اشاره می کنیم.

۱. ذلت نفس :

 در اسلام هر صفتی دارای فضیلت هست ، اگر بخواهیم نکته مقابل ذلت نفس را بیان کنیم که مورد تایید دین قرار گرفته ، عزت نفس است ، این یعنی اینکه اگر انسان طمع کار نباشد ، عزت نفس دارد و این خوب است ، اما اگر طمع کار باشد و به آنچه حق اوست قانع نباشد ، تن به ذلت نفس داده و آنچه را می خواهد که حقش نیست ، لذا مولی الموحدین علی (ع) می فرمایند : ثَمَرهُ الطَّمع ذُلّ الدّنیا و شِقاء الآخره (۳) ؛ ثمره و میوه طمع ذلت دنیا و شقاوت در آخرت است.

۲. فقر

مفسده دیگری که در طمع موجود است و بسیار برای دنیوی حائز اهمیت می تواند باشد ، مسئله فقر است ، اینکه انسان به آنچه که از سوی خدا اعطا شده راضی نباشد و چشم در مال و مکنت دنیوی دیگران داشته باشد ، به اصطلاح دین شکر گذار آنچه خدا داده نیز نیست ، لذا اگر شکر گذاری نکند ، آنچه خدا داده را نیز می گیرد و انسان رو به فقر می رود.

پیغمبر گرامی اسلام (ص) می فرمایند : ایاکَ والطّمع فَانّه فقرٌ حاضر (۴) ؛ زنهار از طمع که آن ، تهی دستی نقد است.

۳. شکست :

یکی از دلایل شکست مسلمین در جنگ احد ، نافرمانی از دستور پیامبر گرامی اسلام و به تبع آن از دستور خداوند متعال بود ، شرکت کنندگان در احد به خاطر طمع داشتن در مکنت دنیوی از دستوری که پیغمبر (ص) صادر کرده بود سر پیچی کردند و موجبات شکست را در جنگ احد فراهم کردند ، انسان نیز در زندگی دنیوی از دستور دین سرپیچی کند و به بسیاری از لذائز دنیوی طمع کند ، قطعا شکست را برای خود رقم خواهد زد.

۴. از میان رفتن حکمت و دانش

بسیاری از حکمت ها نه به سبب تجربه به دست می آید و نه به سبب تحصیل ، بلکه خداوند متعال به هر کس بخواهد آن را اعطا می کن ، انسان طمع کار از این حکمت ها و دانش های خدادادی محروم می ماند ، پیامبر اسلام (ص) می فرمایند : الطمَعُ یَذهَبُ الحکمهَ مِن قُلُوبِ العُلماء (۵) ؛ طمع، حکمت را از دل دانشمندان مى‏ زداید.

پی نوشت :

۱. المفردات فی غریب القرآن، ماده طمع ، ص۳۰۷.

۲. ترجمه المیزان ، ج‏۱ ، ص۳۴۴.

۳. غررالحکم ، حدیث ۴۶۰۹ .

۴. کنزل اعمال ، حدیث ۸۸۵۲.

۵. کنز العمال ، ۷۵۷۶.

کلیدواژه ها: , ,