ریشه گذاری برای تشکیل فرق اسلامی متاسفانه در صدر اسلام آماده سازی شده است ، یکی از مهمترین زمانهای زمینه سازی در زمان رحلت پیامبر عظیم الشان اسلام که ماجرای خلافت و امامت را مربوط می شد و دیگری در ماجرای حکمیت جنگ صفین بوده است ، اما از گاه کلی موارد دیگری نیز در پیدایش فرقه های مختلف در دین مبین اسلام موثر بوده که در ذیل به چند نمونه از آنها اشاره می کنیم. فرق و مذاهب,بلاغ,
علل پیدایش فرق اسلامی

ریشه گذاری برای تشکیل فرق اسلامی متاسفانه در صدر اسلام آماده سازی شده است ، یکی از مهمترین زمانهای زمینه سازی در زمان رحلت پیامبر عظیم الشان اسلام که ماجرای خلافت و امامت را مربوط می شد و دیگری در ماجرای حکمیت جنگ صفین بوده است ، اما از گاه کلی موارد دیگری نیز در پیدایش فرقه های مختلف در دین مبین اسلام موثر بوده که در ذیل به چند نمونه از آنها اشاره می کنیم.

 

۱- تعصبات قبیلگی

پس از رحلت پیامبر گرامی اسلام ، مردم به جای حضور در مراسم تدفین و تشییع گل سرسبد عالم هستی به فکر تعیین خلیفه بودند ، در صورتی که پیامبر (ص) در مساله غدیر خم به وضوح مسأله امامت امت و خلافت را معین کرده بود ، هیچ یک از انصار و مهاجر به سنت پیامبر و کلام خداوند متعال در قرآن عمل نکردند و موجب بروز شکاف در سطح جامعه مسلمین شدند ، مهاجر در آن زمان که از مکه هجرت کرده بودند و یار و یاور کمی در میان شان بود ، دو قبلیه موجود در میان انصار ، قبلیه اوس و خزرج نیز به مقابله برای دریافت حق خلافت برخاسته و در نهایت این اختلاف موجود انصار موجبات پیروزی مهاجران را فراهم کرد.

۲- ضعف فرهنگی و فکری

یکی از مهمترین عوامل عدم پذیرش اعتقادات صحیح در جوامع بشری ضعف فرهنگی و فکری است ، عربی که در دوران پیامبر گرامی اسلام (ص) از جاهلیت نجات یافته بود ، هنوز به مرحله ادراک صحیح نرسیده بود و فقط به دنبال رسیدن به جاه و مقام بود ، در مرحله بعد نیز پیغمبر اسلام (ص) هنوز در طول مدت ۲۰ سال رسالت آشکار خود فرصت بیان همه موارد را نیافته بود ، در مرحله پایانی نیز با انحطاط فکری خود موجبات پیدایش فرقه های مختلف اسلامی را فراهم کردند.

۳- توجه به امور مادی

در مورد ضعف فرهنگی و فکری به مسئله جاه و مقام اشاره ای داشتیم ، آنگونه که از منابع اسلامی به دست می آید ، افراد مختلفی با جعل احادیث و سخن پیامبر گرامی اسلام (ص) ، حتی با جعل شاو نزول آیات ، توجه بسیاری از افراد را به خود جلب کردند و از این طریق مواهب و بخشش های فراوانی را به دست آوردند و زمینه را برای انحراف گستره مسلمین فراهم نمودند ، به طور مثال می توان به مغیره بن سعید اشاره کرد که در تمام عمر خود در تلاش بود تا مرامی را احداث کرده و گروهى متشکل پدید آورد تا به اهداف مادى و دنیایى خود برسد(۱) ، البته قابل ذکر است که این تنها در صدر اسلام خلاصه نمی شود ، بی شک در تمام جوامع انسانها با چنین مواردی روبرو بوده اند و طعم تلخ انحرافات را مشاهده کرده اند.

۴- گسترش اسلام به جوامع دیگر

یکی دیگر از مواردی که باعث پیدایش فرقه های مختلف اسلامی شد ، گسترش اسلام به سایر جوامع نا آشنا بود ، بسیاری از افرادی که پس از رحلت پیامبر اسلام (ص) به دین اسلام گرایش پیدا کرده بودند ، به اصل ریشه اعتقادی اسلام ناآگاه بودند به همین خاطر با بروز و گسترش شبهات مختلف و عدم دریافت پاسخگوی مستدل بر پیکره دین ضربه وارد نمودند و انحطاط دین و وجود فرقه های مختلف را رقم زدند ، برای نمونه می توان به اواخر حکومت بنى‏ امیه و اوائل حکومت عباسیان اشاره نمود که به دلیل ترجمه فلسفه یونان اشاره نمود که دیدگاههای خود را با تاثیر پذیری از یهودیان و مسیحیان مسلمان شده شامی وفق می دادند(۲).

۵- هدف سیاسی

افرادی که در راس حکومت های اسلامی بودند علاوه بر اینکه بسیاری از آنها توانی برای پاسخگویی به سوالات اسلامی مردم نداشتند ، با سیاست غلط و ناکار آمد خود با حربه های مختلف و کارآمد برای ایجاد فرقه های مختلف قدم بر می داشتند ، و با بیان مواردی دور از ذهن درباره ائمه معصومین (ع) وجود آنها را نامبارک جلوه می دادند و یا بسیاری از حرکت ها را در نطفه خفه می کردند ، به طور مثال یا پدیدارى فرقه کیسانیه که پیروان مختار بن ابى عبیده ثقفى تلقى شده‏ اند می توان اشاره کرد که براى تضعیف دیدگاه و حرکت مختار از سوى مخالفانش به وجود آمده است(۳).

پی نوشت :

۱٫ ابن ابى الحدید ، شرح نهج البلاغه ، تحقیق : محمد ابوالفضل ابراهیم بیروت ، دار احیاء الکتب العربیه ، چاپ دوّم ، ۱۳۸۵ ق ، ج ۸ ، ص ۲۱.

۲٫ فرقه‏ هاى اسلامى در سرزمین شام در عصر اموى، دکتر حسین عطوان، ترجمه حمیدرضا شیخى، مشهد، بنیاد پژوهش هاى اسلامى آستان قدس رضوى، چاپ اوّل، ۱۳۷۱ ش، صص ۳۱ ـ ۳۳.

۳٫ ذهبى ، ابى عبدالله محمدبن احمد بن عثمان ، میزان الاعتدال فى نقد الرجال ، تحقیق على محمد البجاوى ، دار احیاء الکتب العربیه ، چاپ اوّل ، ۱۳۸۲ ق ، ج ۲ ، ص ۴۵.

کلیدواژه ها: , ,